Και εντάξει, το να διανύουμε μία περίοδο θερμή, εδώ στην Ελλάδα, είναι κάτι το λογικό και κάτι το οποίο κατά περιόδους έχει συμβεί. Και βεβαίως, η κατάσταση αυτή, μπορεί να επικρατεί σε μία ευρύτερη ζώνη, όπως τα Βαλκάνια, η Μεσόγειος, ή ένα τμήμα της Ευρωπαικής ηπείρου. Το να βρίσκεται όμως το μεγαλύτερο ηπειρωτικό τμήμα του Βορείου ημισφαιρίου, υπό συνθήκες ακραία υψηλότερων του μέσου όρου θερμοκρασιών, και δεδομένης της διαφοράς θερμοκρασιών η οποία λόγω θερμοδυναμικού ισοζυγίου, αναπτύσσεται μεταξύ των πολικών και εύκρατων περιοχών, δημιουργούνται απορίες και ερωτήματα, όχι μόνο επί της ακραιότητας της κατάστασης και της αιτίας δημιουργίας της, αλλά και του τρόπου εκτόνωσης του θερμοδυναμικού δυναμικού.

Υπάρχουν πολλά σενάρια περί του παράγοντα ο οποίος οδήγησε σε αυτή την κατάσταση, με κυρίαρχα αυτών να αναφέρονται στο φαινόμενο του El nino, το οποίο και με μέτρια ένταση, εμφανίστηκε εφέτος, στην περιοχή του Ανατολικού Ειρηνικού ωκεανού, στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και την ΒορειοΑτλαντική παλλινδρόμηση (NAO).

Στο παρακάτω κείμενο, και με τρόπο σύντομο, και όχι επιστημονικά αναλυτικό, θα μεταφέρω την προσωπική μου εκτίμηση επί του θέματος, η οποία εν μέρει συμφωνεί και με αρκετές απόψεις διαφόρων επιστημόνων, και αποτελεί ένα μοντέλο το οποίο κατά την γνώμη μου, περιγράφει αρκετά ικανοποιητικά τον μηχανησμό ο οποίος λειτούργησε και ο οποίος διαμόρφωσε την κατάσταση στο βόρειο ημισφαίριο, για το πρώτο ημίχρονο του φετινού χειμώνα, το οποίο φαίνεται πως παραδίδει την σκυτάλη σε ένα δεύτερο ημίχρονο τελείως διαφορετικό και ιδιαίτερα ακραίο όσων αφορά τα καιρικά φαινόμενα, σε Ευρώπη, Αμερική, Ασία, Βόρεια Αφρική, συμπεριλαμβάνοντας και την Ελλάδα στις παραπάνω περιοχές.

Κατά την γνώμη μου, αίτιο της μεταβολής, αποτελεί το El nino, το οποίο αναπτύχθηκε στον Ανατολικό Ειρηνικό, σε συνδυασμό με την αυξημένη σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου, παγκόσμια θερμοκρασία, η οποία έχει οδηγήσει σε μεταβολή της παγκόσμιας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, τα τελευταία χρόνια, και στην οποία, κατά την γνώμη μου θα επανέρθουμε με την εξασθένηση του El nino το επόμενο χρονικό διάστημα.

Ας ορίσουμε λοιπόν τα δύο ημίχρονα του χειμώνα: Το πρώτο ημίχρονο, στο οποίο το El nino παίρνει την σκυτάλη, το διάλειμμα μεταξύ των δύο ημιχρόνων, στο οποίο βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή και κατά την διάρκεια του οποίου το El nino εξασθενεί και η κυκλοφορία των συστημάτων, ως μη επηρεαζόμενη σημαντικά εξάυτού, επιστρέφει, και μάλιστα με ιδιαίτερα βίαιο τρόπο στην προηγούμενη και αναμενόμενη από τους περισσότερους ενδιαφερόμενους επί του θέματος κυκλοφορία, η οποία για την περιοχή μας, αυτή την εποχή, σημαίνει ισχυρά χαμηλά τα οποία θα διασχίζουν την Μεσόγειο και κινούμενα ανατολικά, θα συνδυάζονται με αντικυκλώνες εστιαζόμενους στην κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, και ισχυρές βροχές και καταιγίδες, που θα παραδίδουν την σκυτάλη σε ισχυρές χιονοπτώσεις υπό συνθήκες ισχυρού ΒΑ ρεύματος, όπου πολικές αέριες μάζες, τροφοδοτούνται ταχύτατα με μεγάλα ποσά υγρασίας, όταν διαβαίνουν το Αιγαίο, και θα δίνουν ισχυρές και παρατεταμένες χιονοκαταστάσεις την Ανατολική Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.

Προτού περάσουμε στην ανάλυση των δύο ημιχρόνων, ας κάνουμε μία αναφορά στην έννοια των αεροχειμμάρων, τα αέρια ρεύματα μεγάλης ταχύτητας, τα οποία κινούνται στο ύψος της τροπόπαυσης, υπεράνω των επιφανειακών μετωπικών συστημάτων και έχουν διεύθυνση μετακίνησης ανάλογη αυτών, κατά τρόπο οι οποίοι μας επιτρέπιουν άνετα να θεωρήσουμε πως αυτοί, καθορίζουν την κίνηση των επιφανειακών συστημάτων, των γνωστών σε όλους, ύψηλών και χαμηλών βαρομετρικών, τα οποία και διαμορφώνουν από δυναμικής άποψης τον καιρό που επικρατεί στην επιφάνεια της γής, και τον οποίον αντιλαμβανόμαστε.

Ο αεροχείμμαρος, αποτελεί ένα ισχυρό ρεύμα αέρος, με μικρό σχετικά πλάτος και ύψος, που περικλείει ολόκληρο τον πλανήτη κατά διεύθυνση πνοής, η οποία, σε γενικές γραμμές, ακολουθεί την ζωνική συνιστώσα, (Δύση-Ανατολή), και σαν ταινία, κυματίζει μεταβιβάζωντας τις ατμοσφαιρικές διαταραχές της ευρύτερης ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, από την Δύση προς την Ανατολή.

Ο αεροχείμμαρος, δημιουργείται πάνω από περιοχές που παρατηρείται πολύ μεγάλη οριζόντια θερμοβαθμίδα (διαφορά θερμοκρασίας/μονάδα μήκους), επειδή ο ψυχρός αέρας είναι πιο πυκνός από τον θερμό γεγονός που συνεπάγεται πως η πίεση, με την αύξηση του ύψους, ελαττώνεται πιο γρήγορα στην πλευρά του ψυχρότερου αέρα, σε σχέση με την πλευρά του θερμότερου, οπότε και όσο αυξάνεται το ύψος, σε μία δεδομένη ατμοσφαιρική στάθμη, η πίεση πάνω από την ψυχρότερη περιοχή, είναι μικρότερη, και λόγω της αναπτυσσόμενης τάσης για εξισορρόπηση, παρατηρείται, αυξανόμενη με το ύψος, ροή του αέρα από την θερμότερη προς την ψυχρότερη πλευρα. Και επειδή η περιστροφή της γης, δημιουργεί την φαινομενική εκτροπή προς τα δεξιά της κίνησης ( στο Βόρειο ημισφαίριο, και ανίτστροφα στο νότιο), των αερίων μαζών, η ροή του αέρα, δεν κατευθύνεται απ’ευθείας από την θερμότερη προς την ψυχρότερη πλευρά, αλλά εκτρέπεται, παράλληλα με τις ισόθερμες, με αποτέλεσμα και το παρατηρούμενο ρεύμα, κατά την κίνησή του, να έχει τις ψυχρές αέριες μάζες προς τα αριστερά, και τις θερμές προς τα δεξιά. Ο λόγος για τον οποίον οι αεροχείμμαροι παρατηρούνται στα όρια της τροπόσφαιρας με την υπερκείμενη στρατόσφαιρα, είναι πως εκεί παρουσιάζεται η μεγαλύτερη διαφορά πιέσεων, μεταξύ των περιοχών με τις διαφορετικών θερμουγρομετρικών χαρακτηριστικών, αέριες μάζες, ακριβώς επειδή εκεί σταματάει και η περαιτέρω πτώση της θερμοκρασίας ( στην τροπόπαυση), με το ύψος, η οποία συντελείται με διαφορετικό ρυθμό στις δύο πλευρές ( στην θερμή και στην ψυχρή), και η οποία οδηγεί σε επιταχυνόμενη διαφορά των πιέσεων υπεράνω των δύο περιοχών και του αέριου ρεύματος, που λαμβάνει την μέγιστη ταχύτητα, στην στάθμη που σταματάει πλέον η περαιτέρω πτώση της θερμοκρασίας καθ’ύψος. Κατά κύριο λόγω, παρατηρούνται δύο αεροχείμμαροι ανά ημισφαίριο: Ο υποπολικός αεροχείμμαρος, ο οποίος αναπτύσσεται υπεράνω των περιοχών σύγκλισης των ψυχρών πολικών αερίων μαζών με τις εύκρατες θερμότερες, και ο υποτροπικός, ο οποίο αναπτύσσεται στα σημεία συνάντησης των τροπικών με τις εύκρατες αέριες μάζες, όπου η σύγλισή τους όμως, κατά κανόνα δεν είναι επιφανειακή, αλλά, συντελείται με την καταβύθιση του τροπικού αέρα, ο οποίος είχε προηγουμένως ανέλθει από την ισημερινή ζώνη σύγκλισης, και κινούμενος εν συνεχεία βορειότερα, κατέρχεται, δημιουργώντας αντικυκλωνικές συνθήκες, στις περιοχές καταβύθισης, σε γενικές γραμμές, κάτω από την θέση του υποτροπικού αεροχειμμάρου.

Για ποιον λόγο, όμως ο αεροχείμμαρος, μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο στην ανάλυση της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας? Η απάντηση έγγυται ακριβώς, στον τρόπο δημιουργίας του, στις περιοχές σύγκλισης αερίων μαζών με διαφορετικά θερμουγρομετρικά χαρακτηριστικά, και κατά κύριο λόγο, των πολικών με τις θερμότερες, τροπικής προέλευσης αέριες μάζες. Στις περιοχές αυτές δημιουργούνται οι δυναμικές ζώνες καιρικών φαινομένων, κάτω από αυτόν, ( και προς τα νότια) εστιάζονται τα μέτωπα και κατά μήκος αυτού, κινούνται τα χαμηλά βαρομετρικά, και οι δυναμικοί αντικυκλώνες. Ένα οργανωμένο χαμηλό βαρομετρικό, καταλήγει σαν ένα κύμα προς την θερμότερη πλευρά ( συνήθως προς τα νότια) του αεροχειμμάρου, ενώ ένας αντικυκλώνας, σαν ένα κύμα προς την ψυχρότερη. Παρατηρώντας λοιπόν τα κύματα αυτά, μπορούμε να συμπεράνουμε την θέση των υψηλών και χαμηλών βαρομετρικών, την κατεύθυνση προς την οποία κινούνται την τάση για ομαδοποίησή τους, την κίνηση των ομάδων και το κατά πόσο ευνοείται η ανάπτυξή τους από την ευρύτερη ατμοσφαιρική κυκλοφορία.

Ας πάμε λοιπόν να δουμε τι μπορεί να συνέβει στο πρώτο ημίχρονο του φετινού χειμώνα και με την θεώρηση πως η διάταξη των συστημάτων, δεν είναι απόλυτα χαοτική αλλά λαμβάνει μία από τις καλύτερες δυνατές μορφές που εξυπηρετούν την αλληλεπίδραση μεταξύ των πολικών και τροπικών αερίων μαζών, ανάλογα με τις εκάστοτε θερμοδυναμικές συνθήκες.

Από το φθινόπωρο, θερμές υδάτινες μάζες εστιαζόμενες στον Ινδικό και τον Δυτικό Ειρηνικό, άρχισαν να κινούνται προς τον Ανατολικό Ειρηνικό, στο ύψος του Ισημερινού. Αυτό, δημιούργησε μία εκτεταμένη αύξηση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων του Ανατολικού Ειρηνικού, γνωστή και με την ονομασία: θερμό ρεύμα El nino. Πάνω από την περιοχή του ανατολικού Ειρηνικού, οι υπερκείμενες των περιοχών του El nino, αέριες μάζες, θερμαίνονται και εμπλουτίζονται με σημαντικά ποσά υγρασίας, με αποτέλεσμα να ανέρχονται και στην περιοχή να αυξάνοται οι βροχοπτώσεις. Τον αέρα ο οποίος ανεβαίνει, έρχεται από τα πλάγια, να αντικαταστήσει ο ψυχρότερος αέρας από τις γύρω περιοχές. Στις Δυτικές ακτές, λοιπόν, της Βορείου Αμερικής, ψυχρός, πολικός αέρας, κινείται κατά μήκος αυτών, προς την περιοχή του El nino, προκειμένου να αναπληρωθεί η διαφορά πιέσεων, με το επιφανειακό χαμηλό που αναπτύσσεται νότια αυτών, στην περιοχή δημιουργίας του θερμού ρεύματος. Αυτό, έχει ως αποτέλεσμα, καθώς μία γλώσσα ψυχρού, πολικού, αέρα κατέρχεται προς τα νότια, Δυτικά των Βραχωδών ορέων, να παρατηρείται μία μετατόπιση του υποπολικού αεροχειμμάρου προς τα νότια, και να δημιουργείται ένα Trough, προς την περιοχή του El nino. Από την άλλη πλερά, και για λόγους δυναμικής, (και κατά τρόπο παρόμοιο της συμπεριφοράς της στάθμης του νερού σε μία λεκάνη στην οποία βυθίζετε μία μπάλα), στην Ανατολική Αμερική, ο αεροχείμμαρος ανέρχεται βορειότερα του συνηθισμένου, και συνεχίζει την πορεία του προς τα ανατολικά, παραμένοντας σε αυτό το ύψος, και διασχίζοντας την Ευρώπη με πορεία από τα Δυτικά προς τα Ανατολικά, σε γεωγραφικό πλάτος, μεγαλύτερο του συνηθισμένου. Η ροή αυτή, έχει ως αποτέλεσμα την κίνηση των ισχυρών χαμηλών βαρομετρικών στην Βόρεια Αμερική και στις Βορειότερες πλευρές της Ευρώπης, ενώ η Ανατολική Αμερική, και η Ευρώπη, ως βρισκόμενες νότια του αεροχειμμάρου, έχουν ασυνήθιστα θερμό και ξηρό χειμώνα, και λόγω της Δυτικής ροής, οι θερμές ατλαντικές αέριες μάζες, εισβάλλουν στην Ευρώπη, και κινούμενες Ανατολικά, ωθούν τον Σιβηρικό αέρα προς την Ασιατική ενδοχώρα. Αντίθετα, η Δυτική Αμερική, και η Αλάσκα, διανύει μία σχετικά ψυχρή περίοδο. Αυτή, είναι μία εικόνα, η οποία ταιριάζει με αυτήν η οποία επικρατούσε στο Βόρειο Ημισφαίριο, μέχρι και πρίν από 10 μέρες.

Από το τέλος του μήνα, φαίνεται να αποκαθίσταται σταδιακά η κυκλοφορία, και ισχυροί θερμοί αντικυκλώνες, να επικρατούν στην ΒΔ Ευρώπη, με αποτέλεσμα την κάθοδο Αρκτικών αερίων μαζών, κατά μήκος των Ανατολικών κρασπέδων τους, οι οποίες φτάνοντας στην Μεσόγειο, θα δημιουργούν ισχυρά χαμηλά, τα οποία θα επηρεάζουν, κατά την κίνησή τους προς Ανατολάς, την Ελλάδα, με ισχυρές βροχές και καταιγίδες, χιονια στα ορεινά και πολύ ισχυρούς νοτιάδες. Γύρω στις 2-4 Φεβρουαρίου, φαίνεται να δημιουργείται ένας ισχυρός αντικυκλωνικός εμποδισμός στην ΒΔ και Κεντρική Ευρώπη, και μία έντονη κυμάτωση του αεροχειμμάρου προς τον νότο, στο ύψος της Ανατολικής Μεσογείου, κάτι το οποίο κατά την γνώμη μου θα επαληθευτεί και θα σημάνει κατακόρυφη πτώση της θερμοκρασίας, και ισχυρές χιονοπτώσεις, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ελλάδα και τις Κυκλάδες (και βεβαίως και στην Αττική). Η παραπάνω κατάσταση, έχει αρχίσει να διαφαίνεται και στα προγνωστικά μοντέλα, και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Για την συνέχεια, προσωπική μου εκτίμηση είναι πως θα ακολουθήσει μία περίοδος εκδήλωσης ιδιαίτερα ακραίων καιρικών φαινομένων, σε ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο, και πως στην Ελλάδα, από τις 2 Φεβρουαρίου, εισερχόμαστε σε μία περίοδο παρατεταμένης βαρυχειμωνιάς. Θα ακολουθήσουν πολλά επισόδεια χιονοπτώσεων, κυρίως στην Ανατολική ηπειρωτική Ελλάδα, τα ύψη βροχής που θα πέσουν τους επόμενους μήνες, και μέσα στην άνοιξη, θα διαψεύσουν τις φήμες περί επερχόμενης λειψυδρίας, και πως περιμένουμε ιδιαίτερα μετατοπισμένο χειμώνα, με φαινομενα ισχυρών χιονιάδων, μέχρι και τα μέσα Απριλίου, χωρίς βέβαια να λείπουν και κάποια διαλέιμματα, ιδαίτερα κατά τις μετατροπές της κυκλοφορίας σε ζωνική. Αυτό το οποίο θα πρέπει να προσέξουμε, είναι πως επειδή η Ευρώπη και η Ρωσία, είναι πολύ θερμές για τα δεδομένα της εποχής, κατά το επόμενο χρονικό διάστημα, δεν πρέπει να αναμένουμε εξάρσεις Σιβηρικών αντικυκλώνων προς την Ευρώπη, και πως η επιφανειακή τροφοδοσία με ψυχρές αέριες μάζες, θα είναι σχετικά περιορισμένη. Αν όλα πάνε καλά, την τροφοδοσία αυτού του τύπου, θα πρέπει να αναμένουμε από τα μέσα του επόμενου μήνα.

Φαινόμενα El nino, παρατηρούνται κατά μέσο όρο, κάθε 5 χρόνια, ο τρόπος όμως με τον οποίον το κάθε El nino, θα επηρεάσει την παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία, είναι μοναδικός και ιδιαίτετα απρόβλεπτος. Και παρ’ότι το παραπάνω μοντέλο φαίνεται να εξηγεί ικανοποιητικά την φετινή κατάσταση, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να αποτελέσει κανόνα ή ακόμα και την ερμηνεία του φετινού φαινομένου.

Γιώργος Παπακωστόπουλος