| Κλιματική αλλαγή και αβεβαιότητες |
|
|
| Γράφει ο/η Αλέξανδρος Σιάμκουρης | |
| 27.08.08 | |
|
Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα το κλίμα και αποτελούν την πρωταρχική αιτία της μεταβλητότητας του κλίματος. Για παράδειγμα η ηλιακή ακτινοβολία είναι ένας τέτοιος παράγοντας. Αν ο ήλιος παράγει περισσότερο φως, η γη θα θερμανθεί. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι φυσικές διεργασίες που, εξ αιτίας της επίδρασης των παραγόντων της πρώτης κατηγορίας, διαφοροποιούνται και επιφέρουν πρόσθετες κλιματικές αλλαγές. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το λεγόμενο "ice-albedo feedback". Καθώς η ατμόσφαιρα θερμαίνεται, ο θαλάσσιος πάγος θα λιώσει. Ο πάγος δημιουργεί πολύ μεγαλύτερη αντανάκλαση σε σχέση με την ωκεάνια επιφάνεια. Έτσι με το λιώσιμο των πάγων, ο ωκεανός (η επιφανεια του οποίου θα είναι πλέον ευρύτερη) θα απορροφήσει περισσότερη θερμότητα, θα γίνει θερμότερος και κατ' επέκταση θα γίνει θερμότερος και ο πλανήτης. Όταν μια τέτοια διεργασία οδηγεί σε αύξηση της αρχικής θέρμανσης τότε κάνουμε λόγο για "positive feedback" («θετική ανατροφοδότηση»), ενώ όταν μειώνει μια αρχική θέρμανση κάνουμε λόγο για "negative feedback" («αρνητική ανατροφοδότηση»). Το "ice-albedo feedback" είναι ένα πολύ ισχυρό positive feedback, το οποίο έχει περιληφθεί στα κλιματικά μοντέλα από τη δεκαετία του '70.
Επίσης, οι κλιματολόγοι συζητούν συχνά την «απότομη κλιματική αλλαγή». Το κλίμα είναι σχετικά σταθερό για μεγάλες χρονικές περιόδους. Αλλά όταν το κλίμα κινείται στο μεταίχμιο των περιόδων αυτών, μπορεί η αλλαγή να γίνει πολύ γρήγορα (σε επίπεδο γεωλογικού χρόνου βέβαια), δηλαδή σε εκατοντάδες χρόνια και, σε λίγες περιπτώσεις, μέσα σε μερικές δεκαετίες. Αυτές οι απότομες αλλαγές είναι συνηθέστερες σε περιοχικό επίπεδο, αλλά μπορούν να λάβουν χώρα και σε παγκόσμια κλίμακα. Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν όταν φτάσουμε σε κάποια οριακά σημεία, που συσχετίζονται με τα feedbacks. H μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην κλιματολογία έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι επιστήμονες δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν με σιγουριά αυτά τα οριακά σημεία. Ακολουθούν, με βάση την πιο πάνω κατηγοριοποίηση, μερικοί από τους παράγοντες που δημιουργούν αβεβαιότητα στους κλιματολόγους σχετικά με τις αλλαγές του κλίματος.
Ηλιακή ακτινοβολία. Ο ήλιος έχει έναν γνωστό εντεκαετή κύκλο ακτινοβολίας. Η ηλιακή ακτινοβολία μετριέται από τους δορυφόρους καθημερινά από τα τέλη της δεκαετίας του '70, και αυτός ο γνωστός ηλιακός κύκλος ενσωματώνεται στα κλιματικά μοντέλα. Υπάρχουν στοιχεία από διάφορες μετρήσεις (ηλιακές κηλίδες, αιωνόβια δέντρα, κ.ά.) που δείχνουν ότι η ηλιακή δραστηριότητα ποικίλλει και μέσα σε μεγαλύτερες χρονικές περιόδους. Ωστόσο, επειδή δεν υπήρχε καμία άμεση παρατήρηση της ηλιακής δραστηριότητας πριν από τη δεκαετία του '70, δεν υπάρχει αυτήν τη στιγμή κανένα στοιχείο μιας τάσης στην ηλιακή δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μισού αιώνα, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα στους κλιματολόγους ως προς την κατανόηση των πιο μακροπρόθεσμων μεταβολών. Αερολύματα, σκόνη, καπνός, αιθάλη. Προέρχονται και από ανθρώπινες και από φυσικές πηγές και έχουν πολύ διαφορετικά αποτελέσματα στο κλίμα. Τα αερολύματα θειικού άλατος, που προκύπτουν από το κάψιμο του άνθρακα, της βιομάζας και τις ηφαιστειακές εκρήξεις, τείνουν να ψύξουν τη γη. Στην αύξηση των βιομηχανικών εκπομπών των θειικών αλάτων αποδίδεται η τάση ψύξης στο βόρειο ημισφαίριο από τη δεκαετία του '40 έως τη δεκαετία του '70. Ωστόσο, άλλα είδη έχουν την αντίθετη επίδραση. Η παγκόσμια κατανομή των αερολυμάτων έχει αποτυπωθεί συστηματικά μόνο για μια δεκαετία από το έδαφος και από τους δορυφόρους, αλλά οι μετρήσεις αυτές δεν μπορούν ακόμα να διακρίνουν με αξιοπιστία τις διαφορετικές επιρροές του κάθε είδους αερολύματος. Έτσι, τα αερολύματα αποτελούν άλλον ένα παράγοντα αβεβαιότητας κατά την πρόβλεψη του μελλοντικού κλίματος. Feedbacks Σύννεφα. Τα σύννεφα ασκούν τεράστια επίδραση στο γήινο κλίμα, αντανακλώντας στο διάστημα το ένα τρίτο του συνολικού ποσού του φωτός του ήλιου που "χτυπά" τη γήινη ατμόσφαιρα. Λόγω της θέρμανσης της ατμόσφαιρας, οι τύποι των νεφών μπορεί να αλλάξουν, αλλάζοντας το ποσό του φωτός του ήλιου που απορροφάται από τη γη. Επειδή τα σύννεφα διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στο κλίμα, ακόμη και μικρές αλλαγές στη νεφοκάλυψη και στον τύπο των νεφών μπορεί να επιταχύνει, να επιβραδύνει ή ακόμα και να αντιστρέψει τη θέρμανση. Τα υπάρχοντα κλιματικά μοντέλα δεν αναπαριστούν ικανοποιητικά τη φυσική των νεφών, γι' αυτό η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος έχει θέσει τον παράγοντα "νέφη" μεταξύ των υψηλότερων ερευνητικών προτεραιοτήτων της. Κύκλος του άνθρακα. Στη σημερινή εποχή, οι φυσικές διεργασίες αφαιρούν από την ατμόσφαιρα τις μισές από τις ετήσιες ανθρώπινες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αν και αυτό ποικίλλει από έτος σε έτος. Δεν είναι πλήρως κατανοητό πού καταλήγει αυτό το διοξείδιο του άνθρακα (άλλα στοιχεία παραπέμπουν κατά κύριο λόγο στους ωκεανούς και άλλα στο βιόκοσμο του εδάφους). Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι, καθώς η γη θερμαίνεται, αυτή η δυνατότητα απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα μπορεί να μειωθεί, οδηγώντας στη γρηγορότερη συσσώρευσή του στην ατμόσφαιρα. Ωστόσο και αυτή η πιθανότητα δεν έχει επιστημονικώς τεκμηριωθεί. Ωκεάνια κυκλοφορία. Μια πολύ δημοφιλής υπόθεση για την αλλαγή του κλίματος είναι ότι καθώς η γη θερμαίνεται, η ωκεάνια κυκλοφορία στον Ατλαντικό θα αλλάξει επιφέροντας ψύξη στη δυτική Ευρώπη. Μια πιό ακραία εκδοχή αυτού του σεναρίου θέλει τη δημιουργία στρώματος πάγου στην Ευρώπη που θα οδηγήσει σε νέα εποχή παγετώνων. Οι κλιματολόγοι δεν δίνουν πολλές πιθανότητες σε μια τέτοια εκδοχή. Αλλά η ιδέα δίνει έμφαση στη σημασία της ωκεάνιας κυκλοφορίας στη διατήρηση των περιφερειακών κλιμάτων. Ωστόσο, και στην περίπτωση της ωκεάνιας κυκλοφορίας, η συστηματική καταγραφή δεδομένων ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του '90, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες αβεβαιότητες κατά την πρόβλεψη των μελλοντικών αλλαγών. Υετός. Ο ανθρώπινος πολιτισμός εξαρτάται από το πού και το πότε πέφτουν η βροχή και το χιόνι. Τα παγκόσμια κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι ο υετός θα αυξηθεί γενικά, αλλά όχι σε όλες τις περιοχές. Σε μερικές περιοχές θα μειωθεί. Ωστόσο, ο εντοπισμός των αλλαγών που θα σημειωθούν κατά περιοχή δεν είναι προς το παρόν εφικτός, καθώς τα μοντέλα παρουσιάζουν ευρεία παραλλαγή στα αποτελέσματά τους. Αυτή η έλλειψη συμφωνίας -ακόμη και ως προς την κατεύθυνση της αλλαγής- δυσκολεύει ιδιαίτερα τις προβλέψεις. Άνοδος στάθμης της θάλασσας. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος στην 4η Έκθεσή της (του 2007) χρησιμοποίησε νέα δορυφορικά στοιχεία για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το λιώσιμο των πάγων μπορεί να συμβάλει περισσότερο στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας από ό,τι είχε εκτιμηθεί το 2001. Ωστόσο, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αδυνατεί «να δώσει μια καλή εκτίμηση ή ένα ανώτερο όριο για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας» κατά τη διάρκεια του επόμενου αιώνα λόγω έλλειψης επαρκούς γνώσης γύρω από διάφορα ζητήματα που αφορούν τους πάγους της γης. Π.χ. σε άλλα σημεία οι πάγοι δείχνουν περισσότερο ευάλωτοι (Γροιλανδία, Δυτική Ανταρκτική) και σε άλλα λιγότερο (Ανατολική Ανταρκτική). Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν μέσα στις περιοχές που ενδέχεται να επηρεαστούν από την αύξηση της στάθμης της θάλασσας, με αποτέλεσμα η αδυναμία μας να προβλέψουμε ποια είναι η πιθανή άνοδος αυτής κατά τη διάρκεια του επόμενου αιώνα, να έχει ουσιαστικές ανθρώπινες και οικονομικές επιπτώσεις.
|
Πολύς λόγος γίνεται τα τελευταία χρόνια για την κλιματική αλλαγή. Υπάρχουν πολλές μελέτες που παρουσιάζουν τη σημερινή εικόνα του -ούτως ή άλλως- διαρκώς μεταβαλλόμενου κλίματος, αλλά και πολλές αβεβαιότητες για το τί πρόκειται να επακολουθήσει. Κι αυτό γιατί υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν το κλίμα, τους οποίους οι επιστήμονες χωρίζουν σε δύο κατηγορίες: στα λεγόμενα | Επόμ. > |
|---|
